Een krop sla kan prima groeien zonder één korrel aarde. Bij hydroponics, in het Nederlands meestal hydrocultuur genoemd, staan de wortels in water waarin de voeding al is opgelost. Korrels, een spons of een netpotje houden de plant overeind. De bovenste wortels halen zuurstof uit de lucht.
Hydrocultuur is een van de manieren om binnen te kweken, naast kweken in potgrond onder een lamp. Voor thuis zijn er twee gangbare vormen. Kamerplanten zet je in hydrokorrels met een watermeter, zodat je precies ziet wanneer er water bij moet. Sla en kruiden kweek je in een bak met voedingswater, met of zonder pompje. Hieronder lees je hoe beide werken, welk systeem bij welk doel past en waar het vaak misgaat.
Wat hydroponics en hydrocultuur betekenen
Hydroponics is de Engelse naam voor het kweken van planten in water met toegevoegde voedingsstoffen. Hydrocultuur of hydroponie is dezelfde methode onder een Nederlandse naam. Het Engelse woord zie je vooral bij groente en kruiden, het Nederlandse vooral bij kamerplanten in een plantenbak.
Er zijn twee hoofdvormen. Bij de eerste hangen de wortels vrij in het water of in een dun stroompje voedingsoplossing, zonder enig substraat. Bij de tweede staan de wortels in een mineraal materiaal dat zelf geen voeding geeft, zoals kleikorrels, perliet, puimsteen of steenwol. Dat materiaal houdt de plant op zijn plek, terwijl het water de voeding levert.
De methode is niet alleen iets voor de huiskamer. Ook in de kas gebruiken telers haar, onder meer voor sla, tomaat en witlof.
Zo komen planten zonder aarde aan water, lucht en voeding
Een plant heeft drie dingen nodig bij de wortels: water, zuurstof en voedingsstoffen. Potgrond levert die alle drie, want er zit lucht tussen de deeltjes en er zit voeding in. Op water moet je ze apart regelen.
- Water staat in een reservoir onderin de bak of het systeem.
- Zuurstof komt van de wortels die boven het waterpeil hangen of van een luchtpompje in het water.
- Voeding los je zelf op in het water, met een meststof die voor hydrocultuur is gemaakt.
Water bevat minder zuurstof dan luchtige potgrond. Planten die op water opgroeien, maken daarom een ander soort wortels: minder vertakt, met lange fijne haarwortels. Dat verklaart waarom een plant uit de aarde niet zomaar op water verder kan. Hij moet eerst nieuwe wortels vormen. Zolang dat duurt, staat de groei stil.
Systemen voor thuis vergeleken
Het systeem bepaalt hoeveel werk je hebt en wat je ermee kunt kweken. Deze drie kom je thuis het vaakst tegen.
|
Systeem |
Hoe het werkt |
Geschikt voor |
|
Bak met stilstaand voedingswater (Kratky) |
De plant zit in een netpotje met groeimedium boven een bak voedingswater. Je zet het één keer op en controleert daarna het waterpeil. |
Sla, pluksla en kruiden zoals basilicum |
|
Hydrokorrels met watermeter |
De plant staat met kweekpot en al in kleikorrels in een waterdichte bak. Een watermeter laat zien hoeveel water er nog in staat. |
Kamerplanten |
|
Recirculerend systeem |
Een pomp laat het voedingswater rondlopen langs de wortels en vangt het weer op. |
Groente en kruiden, ook op grotere schaal |
Daarnaast bestaat er een verschil tussen open en gesloten systemen. In een open systeem krijgen de planten steeds verse voeding en loopt het overschot weg. In een gesloten systeem gebruik je het water opnieuw. Het nadeel is dat een ziekte zich via datzelfde water door alle planten kan verspreiden. Ook moet je de voedingsoplossing beter in de gaten houden.
Sla en kruiden op water kweken
Voor een eerste proef met groente is de Kratky-methode het eenvoudigst, omdat er geen pomp voor nodig is. Je hebt dit nodig:
- een waterdichte bak met gaten in het deksel
- netpotjes die in die gaten passen
- een groeimedium, zoals steenwol, een spons of kleikorrels
- voeding voor hydrocultuur en zaad van sla of kruiden
- Week het groeimedium in water en knijp de lucht eruit.
- Vul de bak met water tot het de onderkant van de netpotjes net raakt.
- Leg de zaadjes in het gaatje van het groeimedium en druk ze licht aan. Fijn zaad zoals sla en basilicum ligt net onder het oppervlak.
- Dek alles af met glas of folie tot de zaadjes zijn ontkiemd.
- Voeg daarna de voeding toe volgens de aanwijzingen op de verpakking.
Daarna controleer je één keer per week het waterpeil. Vul niet tot de rand bij: de luchtlaag onder het deksel geeft de bovenste wortels zuurstof. Kweek je binnen zonder zonnig raam, dan heeft de plant een groeilamp nodig. Laat die lamp niet dag en nacht branden, want planten hebben ook een donkere periode nodig. Een tijdschakelaar regelt dat voor je.
Kamerplanten op hydrocultuur
Een kamerplant op hydrocultuur staat in een kweekpot vol kleikorrels. Die kweekpot blijft altijd om de plant heen. Haal je hem eraf, dan beschadig je de wortels. De kweekpot gaat in een waterdichte bak, met ernaast een watermeter die boven de korrels uitsteekt.
Op de watermeter staan drie streepjes: MIN, OPT en MAX. Zo geef je water:
- Giet water bij tot de meter op OPT staat.
- Laat de plant het water opgebruiken tot de meter op MIN staat.
- Wacht daarna nog een paar dagen voordat je opnieuw water geeft, zodat de wortels lucht krijgen. Hoe lang precies, verschilt per plantensoort.
Giet je tot boven MAX, dan blijven de wortels te lang zonder lucht en dreigt wortelrot. Voeg in het groeiseizoen bij het gieten hydrocultuurvoeding toe en geef in de winter minder. Een witte laag op de korrels is geen schimmel: het zijn onschuldige mineralen uit het water.
Planten die al op water zijn opgekweekt, slaan het beste aan. Een oudere plant uit potgrond overzetten mislukt vaak. Wil je dat toch, dan is semi-hydrocultuur een tussenweg die minder van de plant vraagt. De plant gaat met zijn wortelkluit in een pot met minerale korrels, die in een bak met waterreservoir staat. Puimsteenkorrels houden zelf water vast. Voel of de bovenste korrels droog zijn voordat je opnieuw water geeft.
Voordelen en nadelen op een rij
Kweken op water heeft een paar duidelijke voordelen:
- Je doseert water en voeding nauwkeurig.
- Rouwmuggen, die zich in potgrond ophouden, vinden geen plek.
- Zonder potgrond heb je minder last van schimmels en bacteriën die in aarde leven.
- Een kamerplant op korrels heeft minder vaak water nodig.
Daar staan nadelen tegenover:
- Planten die al op water zijn opgekweekt, zijn meestal duurder dan planten in aarde.
- Zonder voeding in het water krijgt de plant niets binnen, want de korrels leveren zelf niets.
- Een pomp en een groeilamp gebruiken stroom.
Welke opzet bij jouw plan past
Wil je één of twee kamerplanten die weinig aandacht vragen, neem dan een plant die al op hydrocultuur staat en zet hem in kleikorrels met een watermeter. Wil je verse sla of basilicum van eigen kweek, begin dan met een Kratky-bak op een lichte plek of onder een lamp. Pas als dat lukt en je meer wilt kweken, loont een recirculerend systeem met pomp.